OTWARCIE TEATRU NOWEGO IM. HELENY MODRZEJEWSKIEJ W POZNANIU  

Jako spółki akcyjnej pod dyrekcją Mieczysława Rudkowskiego, przy ulicy Jana Henryka Dąbrowskiego 5, w secesyjnej kamienicy zwanej Domem pod Tańczącym Kogutem, wzniesionym (1906-1907) przez Hermana Böhmera i Paula Preula, architektów poznańskich. Premiera sztuki Bogdana Katerwy (właśc. Szczepana Jeleńskiego) Przechodzień w reżyserii Kazimierza Koreckiego.

Lata 1923 – 1934. DYREKCJA MIECZYSŁAWA RUDKOWSKIEGO

Mieczysław Rudkowski - założyciel Teatru Nowego, reżyser i menedżer, były aktor poznańskiego Teatru Polskiego.
Za jego dyrekcji w repertuarze dominowały tytuły lekkie, głównie farsy i komedie oraz bajki dla dzieci, obok tytułów ambitnych sztuk Jerzego Szaniawskiego, Stefana Żeromskiego, Augusta Strindberga, Stanisława Wyspiańskiego, George’a Bernarda Shaw, Henrika Ibsena. Wystawiano przedstawienia bożonarodzeniowe i misteria pasyjne na Wielkanoc. Występy gościnne gwiazd scen warszawskich, lwowskich i krakowskich (m.in. Irena Solska, Juliusz Osterwa, Stanisława Wysocka, Karol Adwentowicz, Antoni Fertner, Mieczysław Frenkiel, Stefan Jaracz, Kazimierz Junosza-Stępowski, Jerzy Leszczyński, Aleksander Węgierko, Józef Węgrzyn). Teatr dwukrotnie gościł Moskiewski Teatr Artystyczny (MChAT) - występy (samozwańczego, założonego przez rosyjskich emigrantów w Pradze czeskiej).
W miejsce powszechnie dotąd używanych scenografii fabrycznych Teatr Nowy proponował oryginalne dekoracje m.in. Stanisława Jarockiego, Aleksandra Kobrynia, Feliksa Krassowskiego, Władysława Lama. Ponad trzydzieści premier w każdym sezonie.

Rok 1934. DYREKCJA ARTYSTYCZNA TEOFILA TRZCIŃSKIEGO

Teofil Trzciński - reżyser, dyrektor teatru. Studiował prawo, potem filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim, odbywał
też studia muzyczne i teatralne w Monachium. Był jedną z najwybitniejszych postaci polskiego teatru międzywojennego. Erudyta, muzykalny, wykształcony plastycznie, często sam projektował scenografię. Sławę przyniosła mu realizacja Dziadów Adama Mickiewicza, w Teatrze Nowym w Poznaniu w 1934 roku.

Lata 1935-45 . KORDECKI, LUBICZ - LISOWSKI, MŁODZIEJOWSKA - SZCZURKIEWICZOWA

Dyrekcja artystyczna Teofila Trzcińskiego zakończyła się już w kolejnym sezonie.  Teatr Nowy borykał się z w tym czasie z problemami finansowymi. Dyrektorem Teatru został jego aktor i reżyser Kazimierz Kordecki. Po pełnym sukcesów okresie dyrekcji Mieczysława Rudkowskiego, Teatr nie zdołał odbudować swojej pozycji i stabilności. Mimo to, Teatr wystawiał świetne sztuki  m.in. Eugeniusza Scribe'a, George'a Bernarda Shawa czy Juliusza Słowackiego.

W kolejnym sezonie 1936/37 dyrekcję obejmuje Juliusz Lubicz-Lisowski, a następnie Nuna Młodziejowska – Szczurkiewiczowa, aktorka i reżyserka od lat związana ze sceną wielkopolską.  Żaden z dyrektorów nie sprostał sytuacji, w jakiej znajdował się Teatr Nowy czego konsekwencją było zamknięcie teatru 24 maja 1937 roku.

Lata 1945-49. DYREKCJA ZBIGNIEWA SZCZERBOWSKIEGO

13 października 1945 roku Teatr zostaje reaktywowany przez aktora i reżysera Zbigniewa Szczerbowskiego. Teatr Nowy został otwarty jako prywatne przedsiębiorstwo, w którym dyrekcję objął właśnie Zbigniew Szczerbowski.  Prywatna scena wystawiała spektakle o profilu rozrywkowym. Teatr gościł takie gwiazdy jak Ludwik Solski, Mieczysława Ćwiklińska, czy Józef Węgrzyn. W roku 1945 Teatr Nowy wraz z Teatrem Polskim zostaje upaństwowiony i włączony
do struktury artystyczno-administracyjnej Państwowych Teatrów Dramatycznych w Poznaniu. Teatr traci tym samym swoją autonomię twórczą.

Lata 1973-89. DYREKCJA NACZELNA I ARTYSTYCZNA IZABELLI CYWIŃSKIEJ

W  roku 1973 Teatr Nowy odzyskuje niezależność. Dyrektorem naczelnym i  artystycznym zostaje absolwentka filozofii UW i Wydziału reżyserii warszawskiej PWST - Izabella Cywińska. Wspomina: Po sukcesach w Kaliszu przeszliśmy całą grupą do reaktywowanego Teatru Nowego w Poznaniu. Tak jak teatr w Kaliszu, także tę placówkę tworzyłam
od podstaw. Warto było. To był piękny czas. Dobrze się nam wiodło. Poznańska publiczność nas kochała, wygrywaliśmy festiwale, jeździliśmy po całym świecie¹. W 1973 roku, kierownictwo literackie w Teatrze obejmuje Milan Kwiatkowski, pasjonat, wielki znawca dramaturgii, autor kilku scenariuszy, wielu książek, setek programów teatralnych i recenzji,  do reszty oddany Teatrowi Nowemu. Był założycielem ruchu Proscenium, skupiającego młodych miłośników teatru. Wspomina Stefan Drajewski: Był ostatnim z "rodu" wspaniałych kierowników literackich, którzy aktualnie każą się nazywać "dramaturgami". On nigdy tak o sobie nie mówił, chociaż na dramacie znał się jak rzadko kto. Sam popełnił kilka scenariuszy, które przyprawiły o zawrót głowy cenzora i niejednego dziennikarza.²Teatr Nowy pod kierownictwem Cywińskiej stał się jedną z najlepszych scen teatralnych w Polsce. Była to scena otwarta, prowokująca do dialogu, zaangażowana społecznie. W teatrze pod dyrekcją Cywińskiej debiutował Janusz Nyczak. Jego premierowy spektakl A jak królem, a jak katem będziesz z 1973 roku był w Tetrze Nowym dużym wydarzeniem, a reżyser odebrał w 1974 roku nagrodę II stopnia na festiwalu we Wrocławiu.  Nyczak zasłużył się poznańskiej publiczności wieloma spektaklami wystawianymi w Teatrze Nowym. Sukces odniosła jego Awantura w Chiaggi Goldoniego z muzyką Jerzego Satanowskiego, Wesele Żeromskiego z Dorotą Lulką w roli Panny Młodej (za tę rolę otrzymała Medal Młodej Sztuki w 1988 roku) a także Trzy siostry Czechowa z Kazimierzą Nogajówną, Wiesławem Komasą, Marią Maj, Grażyną Wolszczak. W repertuarze Teatru pojawiają się spektakle o tematyce egzystencjalnej i moralnej m.in. w reżyserii Izabelli Cywińskiej Oskarżony: Czerwiec Pięćdziesiątsześć, Wróg ludu wg Henrika Ibsena czy Tartuffe wg Moliera. Teatr współpracuje z wybitnymi scenografami i kostiumologami  m.in. Jerzym Juk-Kowarskim, Andrzejem Sadowskim, Kazimierzem Wiśniakiem czy Ireną Biegańską. Dyrekcja Izabelli Cywińskiej to również sukcesy międzynarodowe autorskich spektakli Janusza Wiśniewskiego - Panopticum a la Madame Tussaud¸ Koniec Europy, Modlitwa chorego przed nocą (Festiwale w Belgradzie, Nancy, Edynburgu oraz występy gościnne w Austrii, Francji, Danii, Holandii, Izraelu, Wielkiej Brytanii i wielokrotnie w Niemczech). W roku 1983 roku do współpracy z Teatrem Nowym przystępuje Krystyna Feldman – zagrała rolę żony człowieka ze stygmatami w Końcu Europy Janusza Wiśniewskiego, potem przez 23 lata regularnie występowała w spektaklach Teatru Nowego. Wiśniewski w 1984 roku został uhonorowany przez Ministra Spraw Zagranicznych „za promowanie kultury polskiej za granicą”. Sukcesem cieszyły się również spektakle muzyczne, realizowane przez Jerzego Satanowskiego. W lipcu 1989 roku, Cywińska wraz z prof. Stanisławem Sołtysińskim, Piotrem Voelkelem i Leszkiem Śniecińskim przyczyniła się do powołania Fundacji Teatru Nowego, a jej członkowie tworzyli Lożę Patronów Teatru Nowego.  Fundacja założona została w celu tworzenia dodatkowych możliwości promowania Teatru Nowego, pozyskiwania dla sprawy mecenatu ludzi sukcesu w kulturze, nauce
i biznesie, udzielania pomocy materialnej Teatrowi. Izabella Cywińska sprawowała dyrekcję Państwowego Teatru Nowego przez 26 lat. Przez ten czas zyskała uznanie i szacunek poznańskiej publiczności. Teatr zyskał uznanie publiczności i środowiska krytyków. Izabella Cywińska opusza Teatr Nowy w 1989 roku. Obejmuje urząd Ministra Kultury i Sztuki w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.

Lata 1989-2002 DYREKCJA NACZELNA I ARTYSTYCZNA EUGENIUSZA KORINA

W grudniu 1989 roku, dyrekcję Teatru Nowego obejął Eugeniusz Korin, absolwent Instytutu Teatru, Muzyki i Kina
w Petersburgu oraz Wydziału Aktorskiego i Reżyserskiego PWST w Warszawie. Obejmując stanowisko Dyrektora Naczelnego i Artystycznego, miał już na swoim koncie takie spektakle jak  Transatlantyk, Kosmos W. Gombrowicza, Maszyna do liczenia Rice'a, opery Borys Godunow, Król Roger (Teatr Wielki w Łodzi i Opera Wrocławska). Nowy Dyrektor utrzymywał Teatr w czołówce teatrów dramatycznych w Polsce. Do repertuaru Teatru Nowego weszły takie tytuły w reżyserii Korina jak Ghetto Joshui Sobola, Piękna Lucynda Hemara Mariana, Czerwone nosy Petera Barnesa, Zagraj to jeszcze raz, Sam Woody Allena, Czajka Antoniego Czechowa, Crocodilia, czyli coś niesamowitego na motywach powieści Fiodora Dostojewskiego, Fredro dla dorosłych wg męża i żony wg Fredry czy Czego nie widać Micheala Frayna. Teatr utrzymywał wysoki poziom i kontynuował tradycję odważnej i ambitnej sceny poznańskiej,  którą zapoczątkowała Cywińska. Spektakle były wystawiane na festiwalach krajowych i zagranicznych, a występy gościnne odbywały się m.in. w Rosji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Niemczech czy Czechach. Teatr był niejednokrotnie nagradzany na licznych festiwalach i przeglądach teatralnych, m.in. w Łodzi na Pierwszym, Drugim i Piątym Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych za Najprzyjemniejszy Spektakl uznano spektakle: Piękną Lucyndę Mariana Hemara(1995 rok), Zagraj to jeszcze raz, Sam Woody Allena (1996 rok) i Crocodilię wg Fiodora Dostojewskiego – nagroda publiczności w 1999 roku – wszystkie w reżyserii Korina. Ojcami sukcesów poznańskiej sceny Teatru Nowego, oprócz Eugeniusza Korina , byli tacy reżyserzy jak Krzysztof Nazar (reżyserował w Poznaniu Mein Kampf, 1992 rok; Pokojówki, Ganet Jean – 2002 rok), Krzysztof Zanussi (Śmierć i dziewczyna, 1993 rok), Krzysztof Zaleski (Kuglarze i wisielcy Jacka Kaczmarskiego i Jerzego Satanowskiego w 1994 roku; Parady Jana Potockiego w 1998 roku), Krzysztof Warlikowski (Trucizna teatru Rudolfa Sirera, w 1993; Roberto Zucco Bernarda-Marie Koltèsa w 1995 roku;  Zimowa opowieść Williama Shakespeare’ a w 1997 roku), Janusz Wiśniewski (Wesele Stanisława Wyspiańskiego, 2001). W 1991 roku zainaugurowano spotkania z wybitnymi osobistościami kultury polskiej i światowej; pisarzami, artystami, intelektualistami, pod szyldem Scena Verbum. Spotkania prowadzili Milan Kwiatkowski i Sergiusz Sterna-Wachowiak. Historyczne wydarzenie dla Teatru Nowego miało miejsce 22 lutego 1992 roku. Podczas trwających prób szekspirowskiego Króla Leara w reżyserii Eugeniusza Korina, na scenie zasłabł i zmarł odtwórca głównej roli – Tadeusz Łomnicki. Umierał ze słowami Więc jakieś życie świta przede mną. Dalej, łapmy je, pędźmy za nim, biegiem, biegiem! Premiera zapowiedziana na 29 lutego 1992 roku, nie odbyła się. O śmierci aktora pisano: Odszedł jeden z największych aktorów w jego pokoleniu. W Polsce i na świecie. W pierwszą rocznicę śmierci Tadeusza Łomnickiego, w Foyer Teatru Nowego odsłonięto tablicę upamiętniającą śmierć aktora, dłuta artysty rzeźbiarza Profesora Gustawa Zemły, natomiast w dziesiątą rocznicę nadano Teatrowi Nowemu imię Tadeusza Łomnickiego.

W 1999 roku umiera Milan Kwiatkowski, kierownictwo literackie przejmuje Sergiusz Sterna-Wachowiak.

Eugeniusz Korin, rozpoczął generalną przebudowę Teatru Nowego. 4 stycznia 2002 roku oddano do użytku unowocześnione – Dużą Scenę i Scenę Nową, a także  bogato wyposażone nowe garderoby aktorskie i pracownie teatralne wraz z zapleczem. W historycznym budynku odnowiono zabytkową fasadę, wyremontowano foyer Dużej Sceny, w podziemiach utworzono przestrzeń restauracyjną, a nad piętrem dyrekcji i administracji – nowoczesną część hotelową. W 2003 roku Eugeniusz Korin kończy pracę na stanowisku Dyrektora Teatru. Marszałek Województwa Stefan Mikołajczak przyjmuje jego rezygnację.  

Lata 2003 – 2011. DYREKCJA NACZELNA I ARTYSTYCZNA JANUSZA WIŚNIEWSKIEGO

W lutym 2003 roku Marszałek Województwa Wielkopolskiego –Stefan Mikołajczak nominuje nowego dyrektora Teatru Nowego. Został nim zasłużony dla sceny poznańskiej reżyser, scenarzysta i grafik – Janusz Wiśniewski. Kierownictwo literackie kontynuuje do 2008 roku Sergiusz Sterna-Wachowiak. Janusz Wiśniewski ukończył polonistykę
na Uniwersytecie Warszawskim oraz Wydział Reżyserii Warszawskiej PWST. Z Teatrem Nowym w Poznaniu związał się dzięki Jerzemu Satanowskiemu, który poznał go z ówczesną Dyrektor – Izabellą Cywińską. Wtedy Wiśniewski przygotował tu swoje największe spektakle tego okresu – Panopticum à la Madame Tussaud (1982)  i Koniec Europy. Pierwszą realizacją Janusza Wiśniewskiego jako Dyrektora Teatru był spektakl Król Ryszard III, który zdobył Złotego Yoricka w Konkursie w Gdańsku na Najlepszą Inscenizację Dzieł Dramatycznych Williama Szekspira w sezonie 2003/2004 a Witold Dębicki za rolę tytułową dostał Grand Prix 44. Kaliskich Spotkań Teatralnych. Oprócz, odnoszących sukcesy, autorskich spektakli Janusza Wiśniewskiego (Opera kozła, Arka Noego. Nowy Koniec Europy
czy Lobotomobil), w repertuarze Teatru Nowego pojawiły się takie tytuły jak Kolacja na cztery ręce w reżyserii Olafa Lubaszenki, Namiętność Petera Nichalsa w reżyserii Krystyny Jandy, Ożenek, Pamięć wody i Udając ofiarę zrealizowane przez Łukasza Wiśniewskiego, Auteczko – monodram w reżyserii i wykonaniu Aleksandra Machalicy; Wujaszek Wania, Hamlet Waldemara Śmigasiewicza (Hamlet został wyróżniony na XI Festiwali Szekspirowskim
w Gdańsku, w 2007 roku); Życie jest snem Waldemara Zawodzińskiego, Przyjęcie dla głupca Tadeusza Bradeckiego czy Sześć postaci szuka autora Sergio Maifrediego. Teatr współpracował z wybitnymi scenografami i kostiumologami jak  Irena Biegańska, Jagna Janicka, Marta Roszkopf, Maciej Preyer, Waldemar Zawodziński oraz kompozytorami - Krzesimirem Dębski i Jerzym Satanowskim. Ważnym wydarzeniem w trakcie dyrekcji Janusza Wiśniewskiego było otwarcie Trzeciej Sceny teatru. Powstała ona w dawnej stolarni, na potrzeby spektaklu Faust, który był wizytówką Teatru Nowego przez długi czas. Spektakl wg Johana Wolfganga Goethe z genialnymi kreacjami Mariusza Puchalskiego
i Mirosława Kropielnickiego zyskał uznanie wśród publiczności polskiej i zagranicznej. Spektakl pokazywano m.in.
we Włoszech, Niemczech, Wielkiej Brytanii czy Izraelu; zdobył wiele prestiżowych nagród m.in. Nagrodę Herald Angel „za doskonałość” na Edinburgh Fringe Festival w 2005 roku. W 2006 roku Teatr Nowy zdobywa kolejnego Złotego Yorica za inscenizację Burzy w reżyserii Janusza Wiśniewskiego. Międzynarodową sławę zdobyła także kontynuacja spektaklu Koniec Europy z 1983 roku – Arka Noego. Nowy Koniec Europy z 2008 roku został zrealizowany z wielkim rozmachem przy udziale teatrów z Niemiec, Izraela, Włoch, Kosowa i Austrii. Teatr miał w repertuarze ponad 20 tytułów. Z powodzeniem wystawiane były spektakle muzyczne jak Sen Nocy Letniej na podstawie komedii Shakespeare’a
w reżyserii Wojciecha Kościelniaka i z muzyką Leszka Możdżera czy Lobotomobil Janusza Wiśniewskiego z muzyką Jerzego Satanowskiego.

Dyrekcja Janusza Wiśniewskiego przyniosła Teatrowi Nowemu wiele zagranicznych sukcesów. Teatr uczestniczył 
w życiu artystycznym Europy, często gościł na festiwalach i pokazach teatralnych, przygotowywał projekty międzynarodowe. Janusz Wiśniewski zakończył swoje ośmioletnie kierownictwo w Teatrze Nowym premierą spektaklu Bestia na podstawie dramatu Heinricha von Kleista Rozbity dzban.

2011 –…  DYREKCJA PIOTRA KRUSZCZYŃSKIEGO

Źródło: Teatr Nowy w Poznaniu 

Przypisy:

¹ -  Izabella Cywińska, cyt. z Tomasz Gawiński Bogata przyszłość Tygodnik Angora nr 29/17.07 15-07-2011

² – Stefan Drajewski, Milan przyciągał ludzi młodych, Polska Głos Wielkopolski nr 298/21.12 22-12-2009